27 maart 2014 - 23 oktober 2019: 93678 bladzijden, 745013 artikelen

Doe - het - niet

Wethouder John Ringens zet na 100 dagen wethouderschap zijn bevindingen op een rij en doet een oproep aan de leden van Provinciale Staten.
Ik heb even geaarzeld, maar na 100 dagen wethouderschap vind ik het toch tijd voor een persoonlijke ontboezeming. Sinds afgelopen maart ben ik wethouder van de gemeente Landgraaf.
De GBBL zocht iemand met bestuurlijke ervaring en expertise op het vlak van het sociale domein. Door mij te benoemen, toonde deze partij politieke moed in de wetenschap, dat ik nauwelijks politieke ervaring heb en ook geen uitgesproken opvatting had over de actuele herindelingsdiscussie.
Sinds enkele maanden ben ik aan de slag en wel met veel genoegen. Natuurlijk wist ik op het moment van aantreden, dat de herindeling tot grote politieke verdeeldheid had geleid, maar desondanks ben ik erg verbaasd over de hevigheid waarmee die discussie gevoerd wordt. Met name over de bijna continue uitbarsting van ongecontroleerde emoties, gericht op mensen en niet over het onderwerp waar het om gaat.
Ik had me bij de start voorgenomen me volledig op de inhoud van mijn portefeuille te concentreren. Dat blijkt door alle herindelingsdiscussies lastiger dan gedacht. Het is echter mijn absolute overtuiging dat het sociaal-economische perspectief van Landgraaf en de regio Parkstad gevonden moet en kan worden langs de lijn van preventie, de ontwikkeling van krachtig partnerschap met het maatschappelijk middenveld en vooral in de ontwikkeling van talenten van onze jongste burgers. Het is mijn oprechte overtuiging dat we alleen op die manier kunnen bouwen aan een kansrijke toekomst voor de regio. Samen. Vanuit vertrouwen. Niet omdat het moet, maar omdat we het willen. En ja, omdat het kan.
De herindelingsdiscussie laat tevens zien dat sommigen denken dat we een kansrijke toekomst kunnen realiseren door het veranderen van structuren. Die bewering is op zijn zachtst gezegd naïef en feitelijk zelfs grote onzin. Elke bedrijfskundige zal bevestigen dat vorm altijd inhoud dient te volgen en niet andersom. Door snel twee gemeenten samen te voegen – waarschijnlijk ook nog in de veronderstelling dat dan nog andere gemeenten vanzelf volgen – los je helemaal niets op.
Integendeel. Ik ben bang dat we met een dergelijke stap zelfs een averechts effect bereiken.
Het kan ook anders. En het moet ook anders. Een van de vele positieve verrassingen die ik in de afgelopen maanden heb ondervonden, is de constructieve manier waarop ik mag samenwerken met collega gemeenten in de regio. Op de meest uiteenlopende onderwerpen zijn we intensief met elkaar aan de slag. Op die wijze ontwikkelt zich een alsmaar sterker wordende vorm van samenwerking en dat gebeurt helemaal van onderop. Natuurlijk is die samenwerking niet nieuw. Maar, gedreven door de inhoud groeit elke dag de overtuiging, dat ‘samen’ beter is dan ‘ieder voor zich’. En zeker beter dan ‘met het mes op de keel’ tot een huwelijk worden gedwongen.
Alleen al door de manier waarop dat gebeurt, is zo’n huwelijk gedoemd te mislukken.
De manier waarop richting verplichte fusie wordt gekoerst, doet echter voor die steeds sterker van onderop groeiende samenwerking het ergste vermoeden. Door de manier waarop de fusie Heerlen-Landgraaf opgedrongen wordt, dreigt de samenleving behoorlijk ontwricht te raken. Waar regionale samenwerking zich tot op heden heeft kunnen ontwikkelen op basis van vertrouwen, is duidelijk dat inmiddels vele vertrouwensbanden behoorlijk onder druk zijn komen te staan.
Een en ander is sterk voelbaar tot in de haarvaten van onze samenleving en inmiddels heel dominant aan de orde van de dag.
Voor- en tegenstanders van de fusie buitelen over elkaar heen.
En dat met de meest afschuwelijke verwensingen. Onder meer via social media. De grenzen van fatsoen zijn daarbij al lang overschreden. Ook in verenigingen, vriendenkringen en families vliegen voor- en tegenstanders over elkaar heen. Hechte relaties dreigen voor lange tijd ontwricht te raken. Sommige zijn dat al.
Ook raadsleden van beide kampen gaan elkaar te lijf, zonder dat daarbinnen nog enige ratio te vinden is. Van constructief raadswerk is nauwelijks nog sprake. De meest willekeurige onderwerpen worden zelfs gegijzeld om toch maar weer even een eindeloos debat over herindeling te kunnen voeren. Vaak zelfs over kwesties die al diverse keren van haver tot gort zijn uitgemolken.
Ik maak me hele grote zorgen over het ontwrichtende effect van een opgedrongen fusie. Ik vrees dat Landgraaf-Heerlen evenals de hele Parkstad-regio er nog decennia lang de naweeën van zullen ervaren. Eerdere gedwongen fusies tonen dat eveneens aan. Zo heeft Hoensbroek nog steeds niet de in 1982 opgedrongen fusie met Heerlen verwerkt en ook elders in den lande blijven deze effecten zichtbaar. En dan – zo wordt gefluisterd – wordt na het opslokken van Landgraaf gehoopt op een zwaan-kleef-aan-effect. Alsof die zwanen zich ineens laten commanderen in de gewenste richting te zwemmen. Ik geloof er niks van, maar weet wel dat het opnieuw jarenlange onrust met zich meebrengt. In een regio – ik heb het er al over gehad – waar nu nog goed en als vanzelfsprekend wordt samengewerkt.
Ik herinner me hoe ik zelf de herindeling van 35 jaar geleden heb ervaren. Op 19 februari 1986 schreef ik ter gelegenheid van de Boekenweek en naar aanleiding van de gemeentelijke herindeling van 1982 een gedicht. Onlangs vond ik het terug tijdens het opruimen van mijn werkkamer: Herindeling Lange tijd was ik thuis in mijn dorp.
Het was echt mijn dorp.
Nu woon ik ergens anders, zonder dat ik verhuisd ben.
Weg dorp.
Weg mijn dorp.
Verdomme; waarom hebben ze het me niet gevraagd?
Verdomme; waarom heb ik het goed gevonden?
Nu woon ik in een dorp waar men stad wil zijn.
Weg historie.
Weg verbondenheid.
Net als toen bestaat ook nu de samenleving uit drie groepen.
Voorstanders, tegenstanders en mensen die geen mening hebben. Hoe groot de drie groepen zijn, blijft tot op heden volstrekt onduidelijk. Alleen een referendum kan hier duidelijkheid over verschaffen. Begin jaren tachtig hoorde ik eveneens tot de categorie ‘geen mening’. Mijn gedicht maakt echter duidelijk dat de gevolgen van een fusie niet aan mij voorbij zijn gegaan. Het heeft lang geduurd voor dat ik me weer helemaal thuis ben gaan voelen.
Een gedwongen fusie Landgraaf-Heerlen zal nog vele jaren nadreunen. Er komt een enorm zware vertrouwenshypotheek op te liggen, waarvan het maar de vraag is of die ooit afgelost kan worden. Indien de leden van Provinciale Staten besluiten het herindelingsbesluit goed te keuren, nemen ze verantwoordelijkheid voor een langdurige ontwrichting van de regionale samenleving. Zo’n besluit zal een enorme sta-inde- weg blijken te zijn voor de zo broodnodige constructieve samenwerking in onze regio. Ik vraag daarom: doe het niet.
DOE – HET – NIET!
Landgraaf, Juli 2017.
John Ringens, Wethouder Jeugd, Ouderen, Onderwijs, Kunst en Cultuur.