27 maart 2014 - 11 december 2019: 94725 bladzijden, 753887 artikelen

Rechtspraak in Hoensbroek

NUL NUL van nul tot nu NU
Martin Van der Weerden
Je bent onschuldig tot het tegendeel bewezen is. Een verdachte mag niet zonder onderbouwde reden vastgehouden worden. Als je bij een arrestatie iets te fors wordt aangepakt, eist je advocaat schadevergoeding. Van dit alles was in het Hoensbroek van de 18e eeuw geen sprake.
Hoensbroek had een hogere rechtspraak.Dit hield in dat plegers van misdrijven met zwaardere straffen zoals gevangenzetting, lijfstraffen en de doodstraf konden worden bestraft. De middelbare rechtspraak hield zich bezig met de minder ernstige vergrijpen, zoals vechtpartijen en bedrog met maten en gewichten. In deze gevallen werd vaak een boete opgelegd. Dit was voor de schout en schepenen, de leden van de rechtbank,een lucratieve aangelegenheid omdat zij een derde van de opgelegde boetes kregen. De schout behoefde geen jurist te zijn. Hij werd voor het leven benoemd door de heer, de graaf van Hoensbroek, die de overige twee derde van de boetes ontving.
Voor vrij lichte vergrijpen werd je al behoorlijk bestraft. Boosdoeners werden in het openbaar gegeseld of voorzien van stokslagen. Na de geseling mochten de kijkers hun gang gaan, joelend en bespottend. Waar men over een schandpaal beschikte, zoals in kasteel Hoensbroek, werd deze ook grif gebruikt. Soms werd de veroordeelde in een kooi gezet, men werd “aan de kake gesteld” oftewel te kijk gezet. Om de poortwachters in staat te stellen boeven te herkennen, werden zij voor het leven getekend.Dit gebeurde door het aanbrengen van een brandmerk,bijvoorbeeld op het voorhoofd, of door een “schlitzohr”, een gespleten oorlel. Toen gold: eens een dief, altijd een dief.
Bij zwaardere aanklachten werden al snel zwaardere middelen ingezet. Als de beklaagde niet wilde bekennen, werd overgegaan tot de “tortuur”.De scherprechter stalde dan zijn instrumenten uit. De schout zei: “Dit staat je te wachten als je niet bekent”.Als dit niet voldoende was, dan werd de beklaagde door de beul vastgebonden op een folterstoel. Dan werden de duimschroeven aangelegd. Kwam er geen bekentenis werden de onderbenen bekneld door “Spaanse stevelen”(Spaanse laarzen), met stekels aan de binnenkant. Daarna volgden nog het “kittelsteulke”,een ring rond de nek met spijkers aan de binnenkant, en de “wipgalg”.De met gewichten verzwaarde verdachte werd dan aan zijn achter de rug gebonden armen opgehangen.
Een schat aan informatie over de rechtsgang in het oude Hoensbroek is te vinden in het fraai vorm gegeven boek “Bokkenrijders in de Criminele Rollen van het Marquisaet Hoensbroek, 1740” van Hein Bisschops. De beeldende tekeningen zijn van Jan Creusen. Informatie: www.sdhc.nl of de plaatselijke boekhandel.