27 maart 2014 - 22 mei 2019: 90332 bladzijden, 718172 artikelen

Zomertijd: zegen of zorg?

Kritiek
Door Rob Stikkelbroeck
Dit weekeinde gaat de zomertijd weer in. Voor veel mensen betekent dat een uurtje korter slapen. En ineens is het weer donker bij het ontwaken. Maar waarom verzetten we twee keer per jaar de klok? En wat betekent het voor het lichaam?
Tik eens 'zomertijd' in op Google en je vindt bijna een miljoen resultaten. Het houdt ons blijkbaar bezig. Overigens levert een zoekopdracht met 'wintertijd' ruim 350.000 resultaten minder op, maar dat terzijde. De zomertijd is een aanpassing van de oorspronkelijke tijd, de wintertijd is de standaardtijd. Wij doen dat overigens niet alleen. Wereldwijd verzetten mensen in zeventig landen hun klok en staan dus een half jaar lang een uurtje eerder op.
Vroeger, in de Oudheid, was het een stuk makkelijker. De zon bepaalde ons dagritme. De Romeinen pasten hun uren echter al aan aan de seizoenen. Een dag werd verdeeld in twaalf uur.Afhankelijk van het jaargetijde duurde zo'n Romeins uur 30 minuten tot 90 minuten. In de zomer duurde een Romeins uur dus anderhalf uur. In de Middeleeuwen werd een uur vastgesteld op zestig minuten.
Eenduidigheid was in die tijd ver te zoeken.Nog tot het begin van de twintigste eeuw kenden veel plaatsen hun eigen tijd.De tijd werd bepaald door de stand van de zon, en die is op veel plaatsen natuurlijk anders. In de historie probeerde men wel eens mensen bewust te maken van dag- en nachtritme.Zo was de Amerikaanse wetenschapper Benjamin Franklin (u weet wel, die van die vlieger in een onweersbui) publiceerde in 1784 een artikel over het feit dat de zon in de zomer al vroeg aan de hemel stond. Waarom niet een paar uurtjes eerder beginnen met leven, het zou veel kaarsen schelen. Pas aan net begin van de twintigste eeuw ging men serieus nadenken over de tijd in relatie tot kostenbesparing.De Brit William Willet kwam in 1909 met een theorie om de klok in de lente vier achtereenvolgende zondag met twintig minuten vooruit te zetten.In september volgde dan de omgekeerde weg. Veel mensen namen er notie van maar het waren de Duitsers die tijdens de Eerste Wereldoorlog serieus de klok aanpakten.
Het was voor de Duitsers een simpele geldkwestie die ten grondslag lag aan het invoeren van een zomertijd. Oorlog voeren was duur, en om kolen te besparen wilde men gebruik maken van het zonlicht in de zomer. En hoewel tegenstanders, volgden Frankrijk en Engeland het voorbeeld al snel. Zelfs het neutrale Nederland zag wel wat in het Duitse idee en voerde de zomertijd in op 1 mei 1916.
Populair was de zomertijd echter niet. Mensen gingen vroeger eerder naar bed en stonden eerder op dan tegenwoordig. Na de oorlog werd de zomertijd dan ook weer snel van de hand gedaan. Om tijdens de Tweede Wereldoorlog weer ten tonele te verschijnen om dezelfde reden als eerder. Maar ook in 1946 werd de zomertijd weer afgeschaft. Tot midden jaren zeventig. En ook nu weer was geld de hoofdreden geld. Ten tijde van de oliecrisis in de jaren zeventig, voerden veel West-Europese landen het systeem van zomer- en wintertijd weer in. Spanje en AlbaniŽ waren de eerste in 1974, Nederland volgde in 1977.
Niet iedereen is overtuigd van het nut en de noodzaak van zomertijd. En ook de natuur laat zich niet dwingen door ons gefriemel aan het uurwerk. Koeien zullen niet ineens een uur eerder opstaan. Tuinders moeten met de bewatering van hun gewassen rekening houden met de stand van de zon. Planten hebben meer water nodig naarmate de zon hoog aan de hemel staat. Tijdens de zomertijd is dit ineens een uur later.
Maar ook op mensen valt de invloed van de zomertijd volgens sommige wetenschappers niet te onderschatten. Onze biologische klok loopt gelijk met de wintertijd. Ineens een uur eerder opstaan, zorgt dan bij bepaalde groepen mensen, zoals ouderen, kinderen en avondmensen, voor aanpassingsproblemen die kunnen uitgroeien tot oververmoeidheid. Daarnaast wordt e energiebesparing in twijfel getrokken.Heel praktisch: in de Amerikaanse staat Arizona schafte men na een jaar snel weer de zomertijd af. Het eerder uitzetten van een lamp zou niet opwegen tegen het langer draaien van een arirco...
- Dertig procent van de Nederlanders denkt dat de klok een uur achteruit gaat.
- Voor de Olympische Spelen in Sydney in september 2000 werd de zomertijd op 27 augustus 2000 bij wijze van uitzondering twee maanden vroeger ingevoerd om de atleten en toeschouwers 's avonds meer van het daglicht te kunnen laten genieten.
- In Cuba duurde de zomertijd eens van 27 maart 2004 tot 29 oktober 2006.
- In Rusland geldt vanaf 2011 permanente zomertijd.
- In Europa gelden voor de meeste landen dezelfde regels omtrent de zomertijd. Alleen Ijsland en Wit-Rusland doen daar niet aan mee.
- IsraŽl kent ook zomertijd.In de Palestijnse gebieden begint de zomertijd later.
- Verschillende landen slaan de zomertijd wel eens over, soms zelfs voor enkele jaren
Moet 'ie nou voor of achteruit? Voor iedereen die zich deze vraag twee keer moet stellen, het volgende ezelsbruggetje. In het VOORjaar gaat de klok een uur VOORuit.